Leonardo Da Vinci, Rönesans döneminin anatomi, mühendislik, botanik ve resim alanlarındaki çalışmalarıyla öne çıkan en kapsamlı figürlerinden biridir. İtalya'nın Floransa kentinde şekillenen teknikleri, görsel algıyı ve perspektif kurallarını temelli değiştirmiştir. GaagArt.com sanat arşivi kapsamında, Leonardo'nun optik kuralları kompozisyonlarına nasıl entegre ettiğini, sfumato tekniğini nasıl geliştirdiğini ve anatomi bilgisini figürlerine nasıl aktardığını tüm detaylarıyla inceliyoruz.
Leonardo Da Vinci, 1452 yılında doğmuş bir hezarfendir (polymath). Yalnızca boya ve fırça ile sınırlı kalmayan Leonardo, doğanın işleyişini matematiksel ve fiziksel kurallarla anlamaya çalışmıştır. Optik bilimini, ışığın kırılmasını ve insan anatomisini derinlemesine inceleyen Leonardo, elde ettiği tüm bilimsel verileri Da Vinci tablolarındaki figürlerin gerçekçiliğini artırmak için kullanmıştır. Gözlemi her şeyin merkezine koyan Leonardo, suyu, rüzgarı, kas hareketlerini ve bitki yapılarını defterlerine çizerek belgelemiş, görsel sanatlar ile pozitif bilimler arasındaki sınırı ortadan kaldırmıştır.
1452 yılında İtalya'nın Vinci kasabasında doğan Leonardo, gençlik yıllarında Floransa'da dönemin ünlü atölyelerinden Andrea del Verrocchio'nun yanında eğitime başlamıştır. Verrocchio'nun atölyesinde metalurji, kimya, mekanik ve çizim üzerine teknik eğitimler alan Leonardo, kısa sürede ustasının tekniklerini geride bırakmıştır.
1482 yılında Milano'ya, Ludovico Sforza'nın himayesine geçen Leonardo, burada sadece resim yapmakla kalmamış, aynı zamanda savaş makineleri, köprüler ve mimari projeler tasarlamıştır. Milano'nun Fransızlar tarafından işgal edilmesi üzerine Floransa'ya dönen Leonardo, hayatının ilerleyen yıllarında Roma'da ve son olarak Fransa Kralı I. Francis'in davetiyle Amboise kasabasında yaşamıştır. Hayatı boyunca sürekli seyahat eden ve farklı patronlar için çalışan Leonardo, not defterlerini ve bitmemiş projelerini gittiği her yere taşımıştır.
Göz atın: Leonardo da Vinci’nin Az Bilinen Dahilikleri
Leonardo'nun üretim pratiğinin merkezinde sfumato ve chiaroscuro teknikleri yer alır. Sfumato, İtalyanca "duman gibi dağılmak" anlamına gelir ve renkler ile tonlar arasında keskin çizgiler bırakmadan, yumuşak ve neredeyse belirsiz geçişler yapma yöntemidir. Leonardo, doğada keskin çizgiler bulunmadığını savunarak figürlerin hatlarını atmosferik bir derinlik içinde eritmiştir.
Chiaroscuro ise aydınlık ve karanlık arasındaki güçlü kontrastı ifade eder. Leonardo, figürlerine üç boyutlu bir hacim kazandırmak için ışığın düşüş açısını ve gölgelerin derecelerini matematiksel bir kesinlikle hesaplamıştır. Anatomi konusundaki takıntılı çalışmaları sayesinde Leonardo, deri altındaki kas ve kemik yapılarının yüzeydeki ışığı nasıl kırdığını milimetrik olarak panellerine aktarmıştır.
Leonardo'nun tarihteki temel önemi, sanatı salt dekoratif bir unsur olmaktan çıkarıp bir "bilimsel araştırma yöntemi" olarak konumlandırmasıdır. Floransa Santa Maria Nuova hastanesinde yaptığı kadavra diseksiyonları, insan vücudunun oranlarını ve iç organların işleyişini modern tıbba yakın bir doğrulukta belgelemesini sağlamıştır. Ürettiği eskizler ve yazdığı kodeksler (Codex Leicester, Codex Atlanticus), kendisinden yüzyıllar sonra icat edilecek olan helikopter, paraşüt ve zırhlı tank gibi mekanizmaların ilk mühendislik temellerini oluşturmuştur.
Francesco del Giocondo'nun eşi Lisa Gherardini'nin tasvir edildiği Mona Lisa, 1503 ile 1519 yılları arasında kavak ahşap panel üzerine yağlı boya ile çalışılmıştır. Leonardo, Mona Lisa'nın yüzünde ve özellikle dudak ile göz kenarlarında sfumato tekniğini en uç noktada kullanmıştır. Tabloda hiçbir fırça darbesi çıplak gözle seçilemez; boya mikroskobik katmanlar (glazing) halinde uygulanmıştır. Arka plandaki manzara, Leonardo'nun atmosferik perspektif kuralını kusursuz uyguladığı bir alandır; uzaktaki dağlar ve nehirler ufka doğru mavileşerek silikleşir, bu da kompozisyona sonsuz bir derinlik hissi katar.
1495-1498 yılları arasında Milano'daki Santa Maria delle Grazie manastırının yemekhane duvarına yapılan Son Akşam Yemeği, geleneksel fresk tekniği yerine kuru sıva üzerine tempera ve yağlı boya karışımı ile üretilmiştir. Leonardo'nun duvar tamamen kurumadan boyayı uygulaması, eserin kısa sürede dökülmeye başlamasına neden olmuştur. Son Akşam Yemeği kompozisyonunda Leonardo, tüm perspektif çizgilerini (ortogonal hatlar) merkezdeki İsa'nın sağ gözünde birleştirerek kusursuz bir matematiksel denge kurmuştur. İsa'nın havarilerine içlerinden birinin ona ihanet edeceğini açıkladığı anın tasvir edildiği çalışmada, on iki havarinin yüzündeki şok ve inkar ifadeleri Leonardo'nun insan psikolojisini ne kadar iyi gözlemlediğini kanıtlar.
1490 yılında kağıt üzerine mürekkep ile çizilen Vitruvius Adamı, Romalı mimar Marcus Vitruvius Pollio'nun oran teorilerinden yola çıkılarak hazırlanmıştır. Leonardo, insan vücudunun mükemmel oranlarını hem bir dairenin hem de bir karenin içine aynı anda sığacak şekilde geometrik olarak hesaplamıştır. Vitruvius Adamı çiziminde göbek deliği dairenin merkezini oluştururken, kasık bölgesi karenin merkezini temsil eder. Üretim, sanat ve matematiğin tarihteki en net kesişim noktalarından biri olarak kabul edilir.
Leonardo'nun iki farklı versiyonunu ürettiği (biri Louvre Müzesi'nde, diğeri Londra National Gallery'de bulunan) Kayalıklar Bakiresi, Meryem, Çocuk İsa, Bebek Vaftizci Yahya ve bir meleği karanlık bir mağara ortamında tasvir eder. Leonardo, figürleri üçgen (piramidal) bir kompozisyon içine yerleştirerek görsel bir stabilite sağlamıştır. Arka plandaki kayalık yapılar ve ön plandaki bitki örtüsü, Leonardo'nun jeoloji ve botanik konusundaki derin bilgisini yansıtır. Işığın karanlık mağara içinden figürlerin yüzlerine vuruş şekli, chiaroscuro tekniğinin en erken ve en güçlü örneklerinden biridir.
1489-1490 yıllarına tarihlenen Kakımlı Kadın, Milano Dükü Ludovico Sforza'nın metresi Cecilia Gallerani'yi betimler. Leonardo, figürü tamamen statik bir profilden çizmek yerine contrapposto adı verilen dinamik bir duruşla yakalamıştır; bedeni bir yöne, başı ise omuz üzerinden başka bir yöne dönüktür. Kucağındaki kakım (ermine), hem saflığın bir sembolü hem de "Il Moro" lakaplı Ludovico Sforza'ya yapılmış doğrudan bir göndermedir. Kakımın kas yapısı ve kürkündeki ince işçilik, anatomi detaylarındaki hassasiyeti gösterir.
1500 civarında üretilen ve İsa'yı dünyanın kurtarıcısı olarak tasvir eden Salvator Mundi, ceviz ağacından bir panel üzerine yağlı boya ile çalışılmıştır. İsa'nın sol elinde tuttuğu kristal küre, Leonardo'nun optik ve ışık kırılması üzerine yaptığı bilimsel araştırmaların kanıtıdır; kürenin içinden geçen ışık ve arkadaki kumaşın bükülme şekli fizik kurallarına uygun olarak resmedilmiştir. İsa'nın sağ eli ise takdis (kutsama) işareti yaparken, yüzündeki yumuşak geçişler Leonardo'ya has sfumato imzasını taşır.
1474-1478 yılları arasına tarihlenen Ginevra de' Benci, Leonardo'nun İtalya'da yağlı boya kullanımına öncülük ettiği en erken dönem panellerinden biridir. Figürün arkasındaki ardıç ağacı (İtalyanca 'ginepro'), Ginevra'nın ismine yapılan görsel bir kelime oyunudur. Leonardo, modelin cildindeki porselen pürüzsüzlüğünü sağlamak için kendi parmaklarını kullanarak boyayı dağıtmıştır; panelin yüzeyinde günümüzde hala Leonardo'nun parmak izleri tespit edilebilmektedir.
Leonardo Da Vinci, 2 Mayıs 1519 tarihinde Fransa'nın Amboise kasabasında yer alan Clos du Lucé şatosunda 67 yaşında ölmüştür. Fransa Kralı I. Francis'in himayesinde son yıllarını geçiren Leonardo'nun, geçirdiği bir felç (inme) sonucu hayatını kaybettiği tarihi kayıtlarda yer almaktadır.
Leonardo, 15 Nisan 1452 tarihinde İtalya'nın Toskana bölgesinde yer alan Vinci kasabasında doğmuştur. İsmindeki "Da Vinci" ifadesi bir soyadı değil, "Vincili" anlamına gelen coğrafi bir köken belirtmesidir.
Leonardo'nun en çok bilinen ve günümüzde Paris'teki Louvre Müzesi'nde kurşun geçirmez cam ardında sergilenen tablosu Mona Lisa'dır.
Leonardo'nun ayna yazısı kullanmasının en güçlü teknik nedeni solak olmasıdır; sağdan sola yazmak, tüy kalemle yazdığı mürekkebin eliyle dağılmasını engellemiştir.
Sfumato, renkleri duman gibi birbirine yedirerek keskin kontur çizgilerini yok etme tekniğidir. Leonardo bu tekniği özellikle Mona Lisa'nın yüz hatlarında, ağız ve göz kenarlarındaki gölgelendirmelerde kullanmıştır.
Son Akşam Yemeği bir kanvas tablo değil, duvar resmidir; bu nedenle taşınması imkansızdır ve yapıldığı yer olan Milano'daki Santa Maria delle Grazie manastırının yemekhane duvarında sergilenmektedir.
Leonardo eğitimini bir heykeltıraş olan Verrocchio'nun yanında almış ve Milano'da devasa bir at heykeli (Gran Cavallo) tasarlamıştır; ancak heykel döküm aşamasına geçemeden savaş nedeniyle toplanan bronzlar top mermisi yapımında kullanıldığı için günümüze ulaşan bitmiş bir heykeli bulunmamaktadır.
